Gömbe: Sedir Ormanları ile Bezenmiş Kaş Yaylası

Kaş’tan kuzeye doğru yola çık, bir buçuk saat sonra Akdeniz arkanda kalır. Yol önce kızılçamın, sonra sedirin arasından tırmanır ve seni 1.200 metredeki Gömbe’ye bırakır. Termometre, sabah çıktığın limandan sekiz on derece aşağıdadır. Luna Kaş’a 66 kilometre: günübirlik gidip dönebileceğin kadar yakın, manzara değil iklim değiştirecek kadar da yüksek.

Yukarıda seni bekleyenler: adının rengini gerçekten taşıyan bir göl, yılın yalnızca bir bölümünde akan bir şelale, Toroslar’ın bu yakasındaki en iyi sedir ormanları ve sabah odun fırınına giren oğlağın öğlen sofraya geldiği kır lokantaları. Yanına bir mont al. Bunu neredeyse herkes hafife alıyor.

Kaş’tan Gömbe’ye Nasıl Gidilir?

D400’de sekiz kilometre doğuya, ardından kuzeye, Kaş–Elmalı yoluna. Tırmanışın tamamını bu yol yapıyor. Toplamda 66 kilometre ve aşağı yukarı bir buçuk saat. Mesafe kısa ama yol bir dağ yolu; virajların ardı arkası kesilmiyor. Arabada midesi bulananlar ön koltuğa geçsin, hem de baştan.

Özel araçla gitmek en dertsizi. Kaş’tan Elmalı yönüne minibüs var ama seferler mevsimlik ve seyrek; hiçbiri de seni göle çıkaran son kısma götürmüyor. Yeşilgöl’ü ve şelaleyi aynı güne sığdırmak istiyorsan ya kendi aracınla çık ya da bir taksiyle günlük anlaş. Yörenin ulaşımını Kaş’a ulaşım rehberimizde daha ayrıntılı anlattık.

Ana yol normal bir kışta kapanmıyor. Köyün yukarısındaki tali yollar başka mesele; kar onları haftalarca kapatabiliyor. Mayıs sonuyla eylül sonu arasında burada anlatılan her yere sıradan bir otomobille çıkabilirsin. Bu aralığın dışındaysan, tırmanışa başlamadan önce köyde bir sor.

Yeşilgöl

Yeşilgöl, Akdağ’ın duvar gibi yükselen yamacının altında, 1.800 metre civarında bir çanağın içinde duruyor. Köyden altı yedi kilometre yukarıda ve yol bozuk; son bölüm iyice ağırdan alınıyor. Haritanın söylediği on dakikaya değil, yirmi dakikaya göre planla.

Gölle ilgili yazılanların neredeyse tamamı buraya krater gölü diyor. Değil; Toroslar’ın bu bölümünde volkanik bir geçmiş yok. Bölgeyi haritalayan jeologlar bir heyelan tarif ediyor: kireçtaşı ve konglomeradan oluşan bir kütle, daha yumuşak kiltaşıyla birleştiği yerdeki fay düzlemi boyunca kaymış ve vadinin önünü tıkamış. Çanağı alttan karstik kaynaklar dolduruyor, karşı kenardaki karstik bir gideğen boşaltıyor. Su seviyesinin neredeyse hiç oynamaması da, dibi görebilmen de bundan.

Suyun bu kadar soğuk olmasının sebebi de aynı. Akdağ’ın karından geliyor ve buraya kadar yolun tamamını yerin altında alıyor; ağustosta bile 12 derece dolayında kalıyor. Girenler oluyor. Uzun kalan olmuyor.

Gölün başında kafe yok, ağaçların gölgesinden çıktığın anda gölge de yok. Suyunu ve öğle yemeğini yukarı kendin taşı, çöpünü de aşağı kendin indir.

Uçarsu Şelalesi

Gölden yaklaşık 800 metre ötede, çeyrek saatlik bir yürüyüşün sonunda, su 1.850 metre yüksekliğinde doğrudan dağın içinden çıkıyor ve altında mağara olan bir kaya yüzeyinden elli metre kadar aşağı düşüyor. Adı boşuna Uçarsu değil; haziranda yaptığı tam olarak bu. Haritalarda ve tabelalarda Uçansu olarak da geçiyor, aynı şelale.

Mevsimlik akıyor ve burada bilinmesi gereken en önemli şey bu. Akdağ’ın karı çözülmeye başlayınca, mayısın ilk haftasında akmaya başlıyor; ağustos boyunca, kimi yıl eylüle kadar sürüyor. Ekim sonunda gidersen karşında ıslak bir kayalık bulursun.

Gömbe’de anlatılan hikâyeye göre su mevsime göre yön değiştiriyor: kışın Muğla’nın Seydikemer tarafına, yazın yeniden yaylaya doğru. Yeraltı drenajıyla delik deşik olmuş bir kireçtaşı kütlesinin içinde bu, kulağa geldiği kadar akıl dışı değil; öyle ya da böyle, yörenin efsanelerinin çoğu bu hikâyeden besleniyor. Kesin olan şu: şelale yılın yalnızca bir bölümünde var ve planını ona göre yapman gerekiyor.

Sedirler

Yukarıdaki ormanın, tırmanırken içinden geçtiğin çam ormanına hiç benzememesinin sebebi sedir. Cedrus libani, yani Toros sediri, uzun boylu ve tepesi yassı büyür, sıcak bir öğleden sonra reçine kokar ve bu hâle gelmesi yüzyıllar alır. Gömbe çevresindeki sedirlikler, izin belgesi ve uzun bir yaklaşma yürüyüşü gerektirmeden girebileceğin en güzel sedir ormanlarından.

Köyde de, Gömbe hakkında yazılanların çoğunda da sana şu söylenecek: bu sedirler dünyada yalnızca iki yerde varmış, burada ve Beyrut’ta. Cümle güzel ama doğru değil. Dünyadaki Toros sedirinin yarısından fazlası Türkiye’de: 400 bin hektarın üzerinde bir alan, Batı Toroslar’dan Hatay’a kadar uzanıyor. Lübnan’da kalan sedirlikler birkaç bin hektar, Suriye’de birkaç yüz hektar. Ağaç gerçekten nadir, gerçekten yavaş büyüyor ve gerçekten korunmayı hak ediyor; Gömbe’nin ormanları sadece yeryüzünde kalan son iki orman değil.

Köyün aşağısında, baraj gölünün kıyısında bin iki yüz yaşında olduğu söylenen bir sedir var. Sorarsan biri seni doğru tarafa yönlendirir.

Gömbe’de Ne Yenir?

Günü iki şeye göre kurmakta fayda var. Gömbe kebabı, odun fırınında etler kemikten ayrılana kadar ağır ağır pişen oğlak etidir; sabah erkenden girer, öğlene hazır olur. Kalabalık bir hafta sonundaysan ya önceden telefon et ya da masalar dolmadan git. Gömbe çöreği ise yörenin kendi çöreği: sade, cevizli ya da haşhaşlı. Yol boyu bozulmadığı için çoğu kişi arka koltukta bir tane çörekle dönüyor.

İkisini de zirvelerden inen derelerin kıyısına kurulmuş kır lokantalarında yiyorsun. Sade yerler: plastik sandalye, doğru dürüst menü yok. Domatesin tadı hak etmediği kadar iyi, su doğrudan dağdan geliyor ve kimse seni acele ettirmiyor. Baraj gölünün alabalığı hemen her masada var; mevsiminde köy bahçelerinin elması, armudu ve cevizi de öyle.

Yaz ortasında yukarıdaysan karlamayı sor: kıştan saklanmış kar, üzerine pekmez dökülerek getiriliyor. Bu bir yayla tatlısı ve ağustosta 1.200 metrede neden var olduğunu ilk kaşıkta anlıyorsun. Deniz seviyesine indikten sonrası içinse Kaş’ta nerede ne yenir rehberimize bakabilirsin.