Xanthos: Likya’nın Efsane Kenti

Milattan önce 545 yılında Ksanthoslular, Heredot’un anlatmaktan kendini alamadığı bir şey yaptılar. Karşılarındaki Pers ordusuna dayanamayacaklarını anlayınca kadınlarını, çocuklarını, kölelerini ve bütün mallarını kalenin içine topladılar, ateşe verdiler ve sonra ölmek üzere savaş meydanına yürüdüler. Pers komutanı savaşı kazandı; eline yanmakta olan, bomboş bir şehir geçti. Yirmi beş yüzyıl sonra aynı tepeye çıkabilir, Luna Kaş’tan kırk beş kilometre uzakta, olayın geçtiği yerde durabilirsin.

Ksanthos, Likya’nın en büyük kenti ve Likya Birliği’nin yönetim merkeziydi. Dört kilometre ötedeki kutsal alan Letoon ile birlikte 1988’den beri UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde. Kaş’ta birkaç günden fazla kalacaksan, bütün bir sabahını ayırmaya değer antik kent burası. Gelmeden önce bir Müzekart al; bu civarda kısa sürede kendini amorti ediyor.

Ksanthos Nerede, Nasıl Gidilir?

Antik kent, Kaş’ın Kınık köyünün yukarısında; Kaş’a 45, Fethiye’ye 46 kilometre uzaklıkta. Eşen Çayı ovasına bakan iki tepenin üzerine kurulmuş. Eski çağlarda gemiler buraya kadar gelebiliyormuş; bugün deniz sekiz kilometre ötede, çünkü çay iki bin yıl boyunca aradaki mesafeyi doldurmuş.

Özel araçla: Kaş-Kalkan sahil yolunu takip edip Kınık yönüne devam et. Yolculuk yaklaşık bir saat sürüyor.
Dolmuşla: Kaş’tan Kalkan ya da Kınık dolmuşuna bin, Kınık’ta in ve girişe kadar olan son bir kilometreyi yürü.

Kenti Efsaneleştiren Kuşatma

Pers komutanı Harpagos, milattan önce 545’te Likya’ya yürüdü. Ksanthos uzun süre direndi. Surların artık dayanmayacağı anlaşılınca kentin erkekleri, okuduğun güne göre ya görkemli ya da katlanılmaz gelen bir karar verdiler: tek bir Ksanthoslu bile diri ele geçmesin diye ailelerini ve bütün varlıklarını Likya akropolüne kapatıp yaktılar, ardından savaşacak kimse kalmayana kadar dövüşmeye gittiler.

Harpagos kenti aldı ama alınmaya değer hiçbir şey bulamadı. Ksanthos tarihe, teslim olmaktansa kendini yok eden şehir olarak geçti. Dört yüzyıl sonra, milattan önce 42’de Romalı Brutus kenti kuşattığında da aynısını yaptılar. Bu kent, başka her ne idiyse, kararlarında tutarlıydı.

Kenti Adım Adım Gezmek

İki tepe var; her birinin kendi akropolü ve gözle görülür biçimde farklı örgü sistemleriyle yapılmış kendi sur duvarları bulunuyor. Alçak olan birinci tepe, ikisinin daha eskisi ve yakılan yer: Likya akropolü. İkincisi, daha yüksek ve daha geniş bir alana yayılan Roma akropolü.

Roma dönemine ait tiyatro, Likya akropolünün kuzeyinde duruyor; kalıntıların en gözdeleri de tiyatronun hemen batısındaki alanda. Roma Agorası tiyatronun yanı başında. Kazılarda toplam üç agora, geniş bir ana cadde, bir meclis binası, bir saray, büyük bir konut ve çok sayıda Roma anıt mezarı ortaya çıkarıldı.

Burada Kalanlar, Londra’ya Gidenler

1838’de Likya’ya gelen İngiliz gezgin Charles Fellows, Kınık’ın yukarısındaki kalıntıların Ksanthos olduğunu saptadı. Ondan önce Likya uygarlığı Avrupa’da neredeyse hiç bilinmiyordu; ondan sonra bir anda meşhur oldu. 1840’ta geri döndü ve yetmiş tondan fazla heykel ve mimari parçayı İngiltere’ye gönderdi.

Nereidler Anıtı, Payava Lahdi, F-G-H anıtları ve Harpy Anıtı’nın kabartmaları bugün British Museum’un Likya salonunda. Tepede onların yerinde gördüklerin ise kopyalar ve boş temeller. Gitmeden bunu bilmekte fayda var; böylece o boşlukların önünde durduğunda neye baktığını anlarsın.

Kentin Likya dilindeki kendi adı Arnna‘ydı. Homeros, Ksanthosluların Troya savaşında çarpıştığını yazar; yani bu halk, kendi tarihini yazmaya başlamadan çok önce hikâyenin içindeydi.

Dört Kilometre İleride: Letoon

Ksanthos siyasi başkentti, Letoon ise dini merkez. Aynı UNESCO kaydını paylaşıyorlar ve araları yalnızca dört kilometre; buraya kadar gelmişken uğramamak için pek bahane kalmıyor.

Alanda yan yana üç tapınak var: Leto’ya ve çocukları Artemis ile Apollon’a adanmış. Kalıntıların bir bölümü çoğu zaman suyun altında kalıyor. Kulağa sorun gibi geliyor ama aslında oranın en güzel yanı bu; sütunlar durgun bir havuzun içinde duruyor, kurbağalar ve yansımalar eşliğinde. Az önce indiğin çıplak tepeye göre çok daha yeşil ve serin.

Patara da aynı güne sığacak kadar yakın. Böylece Likya Birliği’nin başkentini, kutsal alanını ve meclis binasını tek turda görmüş, üstüne on sekiz kilometrelik kumsalda günü kapatmış olursun.