{"id":3058,"date":"2026-08-08T12:11:44","date_gmt":"2026-08-08T09:11:44","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lunakas.com\/?post_type=travel_guide&p=3058"},"modified":"2026-08-08T12:11:46","modified_gmt":"2026-08-08T09:11:46","slug":"kas-ve-cevresinde-yetisen-bitkiler","status":"publish","type":"travel_guide","link":"https:\/\/www.lunakas.com\/tr\/gezi-rehberi\/kas-ve-cevresinde-yetisen-bitkiler\/","title":{"rendered":"Ka\u015f ve \u00c7evresinde Yeti\u015fen Bitkiler"},"content":{"rendered":"\n

Ka\u015f il\u00e7esi denizden iki bin metreye kadar uzan\u0131yor ve bu aral\u0131kta 55 k\u00f6y\u00fc var. Y\u00fckseldik\u00e7e bitkiler de de\u011fi\u015fiyor: sahilde ke\u00e7iboynuzu ve zeytin, makilikte ada\u00e7ay\u0131 ve kekik, yaylada sedir. Burada yeti\u015fenlerin \u00e7o\u011funu g\u00f6rmeden \u00f6nce kokusundan tan\u0131yorsun, \u00f6zellikle may\u0131sta.<\/p>\n\n\n\n

Bu bitkilerden biri d\u00fcnyada ba\u015fka hi\u00e7bir yerde yok ve geriye 237 tanesi kalm\u0131\u015f. Ba\u015flamak i\u00e7in do\u011fru yer buras\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Likya Orkidesi<\/h2>\n\n\n\n

Ophrys lycia<\/em>, yani Likya ya da Ka\u015f orkidesi, yaln\u0131zca Ka\u015f il\u00e7esi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde yeti\u015fiyor; d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka hi\u00e7bir yerinde yok. Koruma projesi kapsam\u0131ndaki arazi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda 237 birey<\/strong> say\u0131lm\u0131\u015f. 237 pop\u00fclasyon ya da 237 hektar de\u011fil: 237 bitki.<\/p>\n\n\n\n

Bir ar\u0131 orkidesi. Bu cinsteki orkideler di\u015fi b\u00f6ce\u011fi o kadar iyi taklit ediyor ki erkek b\u00f6cek \u00e7iftle\u015fmeye kalk\u0131\u015f\u0131yor ve bu s\u0131rada poleni \u00fcst\u00fcne al\u0131p g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. T\u00fcrkiye’de yakla\u015f\u0131k 170 orkide t\u00fcr\u00fc var ve bu, en nadir olanlardan biri.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ki \u015fey neredeyse bitiriyordu. Otlatma, \u00e7\u00fcnk\u00fc hayvanlar\u0131n ge\u00e7ti\u011fi a\u00e7\u0131k alanda yeti\u015fiyor; ve toplama, \u00e7\u00fcnk\u00fc orkide yumrular\u0131 salebin hammaddesi. Yabani bir orkideyi s\u0131cak bir i\u00e7ecek i\u00e7in s\u00f6kmek zaten k\u00f6t\u00fc bir takas; birka\u00e7 y\u00fcz bireyi kalm\u0131\u015f bir t\u00fcr s\u00f6z konusu oldu\u011funda ise do\u011frudan yok olu\u015f demek. Bitkinin yaln\u0131zca burada bulundu\u011fu ve azald\u0131\u011f\u0131 ise ge\u00e7 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi koruma alt\u0131nda. A\u011fullu ile \u00c7ukurba\u011f k\u00f6yleri aras\u0131nda yakla\u015f\u0131k on d\u00f6n\u00fcml\u00fck, telle \u00e7evrili bir \u00f6zel koruma alan\u0131 hayvanlar\u0131 da toplay\u0131c\u0131lar\u0131 da d\u0131\u015far\u0131da tutuyor. Proje Akdeniz \u00dcniversitesi \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde, yerel orman ve milli e\u011fitim m\u00fcd\u00fcrl\u00fckleriyle birlikte y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor. Tohumlar T\u00fcrkiye Tohum Gen Bankas\u0131’nda saklan\u0131yor. Bitki orkide \u00f6l\u00e7\u00fclerine g\u00f6re bile yava\u015f: ilk yapra\u011f\u0131n\u0131 yakla\u015f\u0131k be\u015f y\u0131lda veriyor, olgunla\u015fmas\u0131 on y\u0131l\u0131 buluyor ve yaln\u0131zca 500 metrenin alt\u0131nda yeti\u015fiyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131da foto\u011fraf\u0131n\u0131 koymad\u0131k ve bu bilin\u00e7li bir tercih. Ophrys lycia<\/em>‘n\u0131n serbest lisansl\u0131 bir foto\u011fraf\u0131 dola\u015f\u0131mda yok; telin arkas\u0131nda 237 bireyle var olan bir bitki i\u00e7in bu da bir \u015fey anlat\u0131yor. G\u00f6rmek istiyorsan ilkbaharda git ve telin d\u0131\u015f\u0131ndan, dikkatle bak.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Ke\u00e7iboynuzu<\/h2>\n\n\n\n
\"Bir
Ke\u00e7iboynuzu, Ceratonia siliqua<\/em>. Foto\u011fraf: Nevit Dilmen, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Burada ke\u00e7iboynuzu deniyor, harnup ad\u0131yla da biliniyor. Kasabadan en uzak k\u00f6ylere kadar her yerde yeti\u015fiyor ve kimseden bir \u015fey istemiyor: meyveler dal\u0131nda kuruyor, yani i\u015fleme diye bir \u015fey yok. Kurumu\u015fken topla, aylarca durur; yeter ki havadar bir yerde sakla. Po\u015fete kapat\u0131rsan rutubet al\u0131p bozuluyor.<\/p>\n\n\n\n

Kar\u015f\u0131na en \u00e7ok pekmez olarak \u00e7\u0131kacak; her pazarda sat\u0131lan koyu renkli o pekmez. Bir de kekte kullan\u0131lan un h\u00e2li var. Meyvenin kendisi de \u00e7i\u011fneniyor; sonradan sevilen bir tat ama sevmeye de\u011fer. Bir ayr\u0131nt\u0131: karat \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc ke\u00e7iboynuzu \u00e7ekirde\u011finden geliyor. A\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k \u00f6l\u00e7\u00fcde birbirine yak\u0131n oldu\u011fu i\u00e7in kuyumcular bir zamanlar denge ta\u015f\u0131 olarak bunlar\u0131 kullanm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Ada\u00e7ay\u0131<\/h2>\n\n\n\n
\"\u00c7i\u00e7ek
Anadolu ada\u00e7ay\u0131, Salvia fruticosa<\/em>. Foto\u011fraf: Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Akdeniz’de yeti\u015fen t\u00fcr\u00fc Salvia fruticosa<\/em>, yani Anadolu ada\u00e7ay\u0131. Gri ye\u015fil bir \u00e7al\u0131; yapraklar\u0131 yumu\u015fak ve t\u00fcyl\u00fc, ilkbaharda soluk mor \u00e7i\u00e7ek a\u00e7\u0131yor. Ka\u015f’\u0131n arkas\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn makilikte var ve s\u0131cak bir \u00f6\u011fleden sonra onu g\u00f6rmeden \u00f6nce kokusunu al\u0131yorsun.<\/p>\n\n\n\n

Kurutulup demlendi\u011finde kasabadaki d\u00fckk\u00e2nlar\u0131n yar\u0131s\u0131nda \u00f6n\u00fcne konan bitki \u00e7ay\u0131 oluyor; genelde ball\u0131, bazen limonlu. Cuma pazar\u0131ndan bir paket almak bu k\u0131y\u0131daki en kolay hediyelik: a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 yok ve \u015fubatta evde a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda h\u00e2l\u00e2 o yamac\u0131n kokusu geliyor.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Kekik<\/h2>\n\n\n\n
\"Kayalar\u0131n
\u0130zmir keki\u011fi, Origanum onites<\/em>. Foto\u011fraf: Patrice78500, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

T\u00fcrk\u00e7ede tek bir kelime kullan\u0131yoruz ama kekik dedi\u011fimiz \u015fey asl\u0131nda birka\u00e7 ayr\u0131 bitki. Bu tepelerde en yayg\u0131n\u0131 Origanum onites<\/em>, yani \u0130zmir keki\u011fi: al\u00e7ak, odunsu, k\u00fc\u00e7\u00fck beyaz \u00e7i\u00e7ek ba\u015fl\u0131kl\u0131. Bir de Thymbra spicata<\/em> var, karaba\u015f kekik; kokusu daha koyu ve re\u00e7ineli.<\/p>\n\n\n\n

Yaz ba\u015f\u0131nda Likya Yolu’nun bask\u0131n kokusu bu. Haziranda Ka\u015f’\u0131n \u00fcst\u00fcndeki bir etab\u0131 y\u00fcr\u00fcrsen saatlerce aya\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131nda ezersin. Kasabadaki her masada \u0131zgara bal\u0131\u011f\u0131n ve kuzunun \u00fcst\u00fcnde olan da bu; T\u00fcrk keki\u011finin tonlarca ihra\u00e7 edilmesinin sebebi de.<\/p>\n\n\n\n

Toplama konusunda bir not: koruma alanlar\u0131nda ve Ka\u015f-Kekova \u00d6zel \u00c7evre Koruma B\u00f6lgesi i\u00e7inde oldu\u011fu yerde b\u0131rak. Pazarda bir paketi neredeyse bedava ve paras\u0131 da y\u00f6re halk\u0131na gidiyor.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Is\u0131rgan Otu<\/h2>\n\n\n\n
\"Testere
Is\u0131rgan otu, Urtica dioica<\/em>. Foto\u011fraf: Dominicus Johannes Bergsma, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Is\u0131rgan otu ya\u011fmurlardan sonra \u00e7\u0131k\u0131yor: nisan ve may\u0131sta, sonra bir de ekim ve kas\u0131mda; nemli topraklarda ve tarla kenarlar\u0131nda. Di\u015fli yapraklar\u0131ndan tan\u0131rs\u0131n, dikkatsizsen t\u00fcylerinden. O t\u00fcyler i\u00e7i bo\u015f ve deriye s\u00fcrt\u00fcn\u00fcp k\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda tahri\u015f edici s\u0131v\u0131y\u0131 b\u0131rak\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Pi\u015fince yakma \u00f6zelli\u011fini tamamen kaybediyor ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u0131spanak gibi davran\u0131yor. Buradaki k\u00f6ylerde b\u00f6re\u011fe ve \u00e7orbaya giriyor; ilkbaharda cuma pazar\u0131nda demet demet sat\u0131lan otlardan biri. Kendin toplayacaksan eldiven tak ve yaln\u0131zca taze u\u00e7 yapraklar\u0131n\u0131 al.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\n

Burada Ba\u015fka Neler Yeti\u015fiyor<\/h2>\n

Tam bir liste de\u011fil. Sadece s\u00fcrekli g\u00f6z\u00fcne \u00e7arpacak olanlar.<\/p>\n<\/div>\n <\/div>\n

\n
\n
\n \ud83c\udf3a<\/span>\n <\/div>\n

Begonvil<\/h3>\n

Yerli de\u011fil ama o kadar yerle\u015fmi\u015f ki eski \u00e7ar\u015f\u0131 onsuz eksik g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. May\u0131stan itibaren her beyaz duvar\u0131n \u00fcst\u00fcnde mor ve turuncu.<\/p>\n <\/div>\n

\n
\n \ud83e\uded2<\/span>\n <\/div>\n

Kapari<\/h3>\n

Do\u011frudan dikey kire\u00e7ta\u015f\u0131na k\u00f6k sal\u0131yor, liman duvarlar\u0131 dahil. Tomurcuklar\u0131 tur\u015fu oluyor, meyvesi meze taba\u011f\u0131nda kar\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n <\/div>\n

\n
\n \ud83e\udd0d<\/span>\n <\/div>\n

Yasemin<\/h3>\n

Eski \u00e7ar\u015f\u0131da kap\u0131 \u00f6nlerine tam da tahmin etti\u011fin sebeple dikilmi\u015f. Kokusu hava karard\u0131ktan sonra en g\u00fc\u00e7l\u00fc h\u00e2linde.<\/p>\n <\/div>\n

\n
\n \ud83c\udf4b<\/span>\n <\/div>\n

Zeytin ve narenciye<\/h3>\n

Kap\u0131 aralar\u0131ndan g\u00f6r\u00fcnen bah\u00e7elerde ve \u00c7ukurba\u011f yolundaki teraslarda. K\u0131\u015f\u0131n limon, sonbahar\u0131n sonunda s\u0131k\u0131lan zeytin.<\/p>\n <\/div>\n

\n
\n \ud83c\udf32<\/span>\n <\/div>\n

Toros sediri<\/h3>\n

Sahilde de\u011fil ama bir bu\u00e7uk saat kuzeyde, G\u00f6mbe'de \u00e7am\u0131n yerini Cedrus libani al\u0131yor. D\u00fcnyadaki toplam\u0131n yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 T\u00fcrkiye'de.<\/p>\n <\/div>\n

\n
\n \ud83c\udf4f<\/span>\n <\/div>\n

Yabani elma ve ceviz<\/h3>\n

G\u00f6mbe \u00e7evresindeki yayla bah\u00e7elerinde. \u00d6zellikle elmalar o yolu hak ediyor; sonbaharda yol kenar\u0131nda sat\u0131l\u0131yor.<\/p>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/section>\n \n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Nereden Bulunur?<\/h2>\n\n\n\n

K\u0131sa cevap: Ka\u015f’\u0131n cuma pazar\u0131. Kuru ada\u00e7ay\u0131, kekik, ke\u00e7iboynuzu pekmezi ve ilkbaharda demet demet ot; hepsi o sabah k\u00f6ylerden inmi\u015f oluyor. Bunlar\u0131 eve g\u00f6t\u00fcrmenin en kolay yolu bu, \u00fcstelik paran\u0131n do\u011fru yere gitmesini sa\u011flayan tek yol da bu.<\/p>\n\n\n\n

Almak de\u011fil de g\u00f6rmek istiyorsan y\u00fcr\u00fc. Nisan ya da may\u0131sta kasaban\u0131n \u00fcst\u00fcndeki bir Likya Yolu etab\u0131, bu sayfadakilerin \u00e7o\u011funu bir saat i\u00e7inde \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131r. Bir bu\u00e7uk saat kuzeydeki sedir orman\u0131n\u0131 ve yayla bah\u00e7elerini ise G\u00f6mbe rehberimizde<\/a> anlatt\u0131k.<\/p>\n\n\n\n

Bir ricam\u0131z var. Ka\u015f-Kekova bir \u00d6zel \u00c7evre Koruma B\u00f6lgesi ve A\u011fullu’daki orkide alan\u0131, toplama y\u00fcz\u00fcnden t\u00fcr neredeyse t\u00fckendi\u011fi i\u00e7in var. Bitkilerin foto\u011fraf\u0131n\u0131 \u00e7ek, pazardan al ve yabani olanlar\u0131 yerinde b\u0131rak.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n

S\u0131k\u00e7a Sorulan Sorular<\/h2>\n \n \n
\n
\n \n

\n Sadece Ka\u015f'ta yeti\u015fen bitki hangisi? <\/h3>\n <\/span>\n <\/summary>\n
\n
\n

Ophrys lycia, yani Likya ya da Ka\u015f orkidesi. Ka\u015f il\u00e7esi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bulunuyor ve d\u00fcnyada ba\u015fka hi\u00e7bir yerde yok. Koruma projesinin arazi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda 237 birey say\u0131lm\u0131\u015f. A\u011fullu ile \u00c7ukurba\u011f aras\u0131nda telle \u00e7evrili bir alanda koruma alt\u0131nda.<\/p>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/details>\n

\n \n

\n Likya orkidesi neden tehlikede? <\/h3>\n <\/span>\n <\/summary>\n
\n
\n

Otlatma ve toplama y\u00fcz\u00fcnden. Orkide yumrular\u0131 salebin hammaddesi oldu\u011fu i\u00e7in yabani orkideler nesiller boyu s\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f. T\u00fcr\u00fcn yaln\u0131zca burada bulundu\u011fu ve azald\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7 fark edilmi\u015f. \u00dcstelik \u00e7ok yava\u015f b\u00fcy\u00fcyor: ilk yaprak yakla\u015f\u0131k be\u015f y\u0131lda, olgunluk on y\u0131l civar\u0131nda.<\/p>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/details>\n

\n \n

\n Ka\u015f \u00e7evresinde yabani ot toplanabilir mi? <\/h3>\n <\/span>\n <\/summary>\n
\n
\n

S\u0131radan a\u00e7\u0131k alanlarda kendi kullan\u0131m\u0131n i\u00e7in az miktarda toplamak ola\u011fan. Ka\u015f-Kekova \u00d6zel \u00c7evre Koruma B\u00f6lgesi i\u00e7inde ve A\u011fullu’daki orkide alan\u0131 \u00e7evresinde toplama. Cuma pazar\u0131 ayn\u0131 otlar\u0131 \u00e7ok ucuza sat\u0131yor ve para k\u00f6ylere gidiyor.<\/p>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/details>\n

\n \n

\n Ke\u00e7iboynuzu nedir? <\/h3>\n <\/span>\n <\/summary>\n
\n
\n

Harnup olarak da bilinen Ceratonia siliqua. Meyveler dal\u0131nda kurudu\u011fu i\u00e7in i\u015fleme gerekmiyor. Meyve olarak, un olarak ve en \u00e7ok da koyu renkli pekmez olarak sat\u0131l\u0131yor. Kuru meyveleri havadar bir yerde sakla; kapal\u0131 yerde rutubet al\u0131yor.<\/p>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/details>\n

\n \n

\n Ada\u00e7ay\u0131 hangi bitki? <\/h3>\n <\/span>\n <\/summary>\n
\n
\n

Bu k\u0131y\u0131da Salvia fruticosa, yani Anadolu ada\u00e7ay\u0131. Kurutulup demlendi\u011finde Ka\u015f’\u0131n her yerinde ikram edilen bitki \u00e7ay\u0131 oluyor, genelde ball\u0131. Kasaban\u0131n arkas\u0131ndaki makilikte yabani olarak yeti\u015fiyor.<\/p>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/details>\n

\n \n

\n K\u0131r \u00e7i\u00e7eklerini g\u00f6rmek i\u00e7in en iyi zaman ne zaman? <\/h3>\n <\/span>\n <\/summary>\n
\n
\n

Nisan ve may\u0131s. Ya\u011fmurlar bitmi\u015f, maki \u00e7i\u00e7ekte ve Likya Yolu kekik kokuyor. Sonbaharda, ekim ya\u011fmurlar\u0131ndan sonra ikinci ve daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7i\u00e7eklenme daha oluyor.<\/p>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/details>\n <\/div>\n \n <\/div>\n